Słowa o książkach do Aliasa — gatunki, biblioteka, pisarze

Zakładka, baśń, bibliotekarka i epilog. Dla tych, którzy czytają przed snem.

Zestaw o książkach z każdej strony: co mają w środku, jak powstają i gdzie mieszkają. Gatunki od baśni po antyutopię, części książki od okładki po przypis, pisarz, redaktor, biblioteka i księgarnia. Bez tytułów i nazwisk — żeby grali wszyscy, a nie tylko ci, którzy czytali to samo.

Dla kogo jest ten zestaw

Pierwszy poziom zna każdy, kto chodził do szkoły: baśń, wiersz, okładka, słownik. Dalej przychodzą nakład, wydanie i obwoluta — słowa, które widział każdy, kto trzymał książkę w rękach, ale nie każdy je nazwie. Trzeci poziom — alegoria, jamb, ekslibris — jest dla tych, którzy czytają z ołówkiem albo kiedyś na poważnie zdawali maturę z polskiego.

Dla kogo jest ten zestaw

Dla klubu książki, nauczycieli, polonistów i wszystkich, którym w domu skończyło się miejsce na półkach. Łatwy poziom dobrze idzie z dziećmi i nastolatkami — przy okazji przypomina, że czytanie bywa zabawne. Trudny lepiej stawiać tam, gdzie jest choć jedna osoba pamiętająca szkolną teorię literatury bez podglądania.

Zakładka

Działa: „pasek, który wkładasz między strony, żeby jutro nie szukać, gdzie skończyłeś”. Czynność, którą robił każdy. Nie działa: „rzecz do książki” — towarzystwo wymieni okładkę, półkę i lampkę przed właściwym słowem.

Przypis

Działa: „mała gwiazdka w tekście, przez którą musisz zjechać wzrokiem na sam dół strony”. Ten ruch oczu pamięta każdy. Nie działa: „dodatkowe wyjaśnienie do tekstu” — pasuje do tego uwaga, wstęp i komentarz, a towarzystwo zgaduje na ślepo.

Alegoria

Działa: „w bajce lis to nie lis, tylko chytry człowiek”. Jeden znajomy przykład zamiast terminu. Nie działa: „środek artystyczny z ukrytym znaczeniem” — poprawnie, ale towarzystwo przejdzie przez metaforę, podtekst i symbol i nie dojdzie do słowa.

Gdzie towarzystwo się potyka

Pierwsza pułapka to tytuły i nazwiska. „Jak w tej książce o chłopcu czarodzieju” wydaje się skrótem, ale gracze, którzy jej nie czytali, wypadają z rundy. Tłumacz samą rzecz, a nie przykład z półki. Druga to terminy z lekcji polskiego tłumaczone definicją z podręcznika. Towarzystwo nie siedzi na egzaminie: lepiej zacytuj linijkę, w której ten środek jest. Trzecia to części książki: okładka, grzbiet i wyklejka zlewają się, jeśli nie pokażesz, gdzie są. Weź do ręki wyobrażoną książkę i przejedź po niej palcem.

Części książki pokazuj rękami: „to, co widać na półce, kiedy książka stoi bokiem” to grzbiet.
Gatunki tłumacz przez to, co czuje czytelnik: „boisz się zgasić światło” szybciej niż „horror”.
Terminy literackie ilustruj znajomą linijką, a nie definicją z podręcznika.

Łatwy

Znajome słowa, które padają po pierwszej podpowiedzi. Na rozgrzewkę, dla dzieci i mieszanego towarzystwa.

książka, strona, okładka, autor, pisarz, czytelnik, biblioteka, bibliotekarka, półka, bajka, wiersz, poeta, powieść, opowiadanie, bohater, postać, koniec, początek, rozdział, alfabet, litera, słowo, zdanie, akapit, linijka, tekst, obrazek, ilustracja, zakładka, podręcznik, słownik, encyklopedia, czasopismo, gazeta, komiks, album, zeszyt, długopis, ołówek, papier, list, pamiętnik, przygoda, kryminał, fantastyka, smok, królewna, czarodziej, czarownica, rycerz, pirat, skarb, mapa, zagadka, baśń, morał, księgarnia, tom, kontynuacja, czcionka, kropka, przecinek, tytuł, język, elementarz, legenda, mit, rym, wróżka, olbrzym, syrena, kołysanka, przysłowie, wypracowanie, pióro, atrament, zwój, wyobraźnia, złoczyńca, zamek, krasnoludek, potwór, detektyw, szpieg, lektura, regał, autograf, rysunek, czytanie, seria, część, wierszyk, rymowanka, opowieść, królewicz, wilk, elf, duch, troll, książę

Średni

Potrzeba kilku zdań i odrobiny wyobraźni. Domyślny tryb na zwyczajny wieczór.

gatunek, proza, poezja, poemat, nowela, antologia, zbiór, wspomnienia, biografia, atlas, katalog, kalendarz, wydawnictwo, wydawca, redaktor, korektor, tłumacz, przekład, wydanie, nakład, obwoluta, oprawa, grzbiet, notka, wstęp, przedmowa, posłowie, motto, przypis, cytat, rękopis, brudnopis, drukarnia, skład, bestseller, recenzja, krytyk, nagroda, pseudonim, kulminacja, zakończenie, zawiązanie, prolog, epilog, monolog, dialog, metafora, epitet, porównanie, zwrotka, rytm, sonet, ballada, oda, fraszka, tragedia, komedia, dramat, satyra, parodia, antyutopia, fantasy, thriller, horror, romans, saga, epopeja, kronika, narrator, fabuła, wątek, zwrot, retrospekcja, sceneria, temat, dedykacja, indeks, aneks, honorarium, ekranizacja, spojler, fanfik, audiobook, klasyka, oryginał, epizod, intryga, motyw, ilustrator, czytelnia, broszura, ulotka, recytacja, bajkopisarz, wypożyczalnia, spis, reportaż, esej, streszczenie, bryk

Trudny

Słowa rzadkie albo abstrakcyjne. Więcej nieudanych rund i więcej śmiechu z nich.

alegoria, hiperbola, oksymoron, aluzja, reminiscencja, archetyp, podtekst, lejtmotyw, narracja, ekspozycja, jamb, trochej, daktyl, akrostych, palindrom, anagram, realizm, romantyzm, modernizm, symbolizm, futuryzm, sentymentalizm, klasycyzm, barok, ekslibris, foliał, kodeks, pergamin, papirus, litografia, rycina, drzeworyt, cenzura, samizdat, plagiat, kompilacja, trylogia, personifikacja, metonimia, inwersja, refren, czterowiersz, elegia, sielanka, pastorałka, pamflet, felieton, traktat, epigramat, aforyzm, przypowieść, folklor, epos, bibliofil, antykwariat, bibliografia, filologia, polonista, kanon, skrót, paginacja, interlinia, krój, kursywa, glosariusz, errata, literówka, marginalia, sygnatura, frontyspis, wyklejka, filigran, kaligrafia, skryba, hieroglif, piktogram, prasa, zecer, protagonista, antagonista, patos, katharsis, hybris, nemezis, utopia, aliteracja, onomatopeja, neologizm, archaizm, gwara, groteska, satyryk, mecenas, wersyfikacja, epistoła, inkunabuł, iluminacja, retoryka, leksykon, czytelnictwo