Słowa o Ukrainie do Aliasa — tradycje, kuchnia, przyroda

Barszcz, słonecznik, wyszywanka i bocian na chacie. Ukraina, jaką zna każdy, kto tam bywał.

Zestaw o Ukrainie bez polityki: kuchnia, święta i obrzędy, strój i rękodzieło, przyroda i to, co widać we wsi u babci. Od wareników po trembitę. Bez nazw miast — w grze zamieniają się w quiz z geografii, a tu gra się słowami.

Dla kogo jest ten zestaw

Pierwszy poziom zna każdy: barszcz, bocian, słonecznik. Dalej idą trembita, połonina i szopka — słowa znane, ale żeby je wytłumaczyć, trzeba się wysilić. Trzeci poziom — strzecha, krajka, sobótka — dla tych, którzy byli w skansenie albo mają rodzinę za wschodnią granicą.

Dla kogo jest ten zestaw

Dla polsko-ukraińskiego towarzystwa, rodziny z korzeniami po obu stronach granicy, kolegów z pracy albo klasy, w której siedzą dzieci z Ukrainy. Dzieci biorą bociana i wareniki, dorośli — kobziarza i dożynki. Wiele słów brzmi podobnie w obu językach i to atut: łatwiej zgadnąć, trudniej wytłumaczyć bez tego samego rdzenia.

Pisanka

Działa: „jajko, na którym przed Wielkanocą rysuje się woskiem wzory, a każdy coś znaczy”. Przez to, jak się ją robi. Nie działa: „wielkanocna ozdoba” — towarzystwo powie koszyczek, baranek i zajączek, zanim dojdzie do jajka. Różnicę z kraszanką pokaż od razu: tu jest rysunek, a nie jeden kolor.

Trembita

Działa: „drewniana trąba długa na trzy metry, w którą pasterze dmą z góry na górę w Karpatach”. Rozmiar i miejsce — i słowo gotowe. Nie działa: „ludowy instrument dęty” — towarzystwo przechodzi na fujarkę, róg i dudy i utyka.

Czarnoziem

Działa: „czarna ziemia tak żyzna, że rośnie w niej wszystko, co się wetknie — dlatego Ukraina karmi pół świata”. Kolor i pożytek robią swoje. Nie działa: „rodzaj gleby” — towarzystwo powie glina, piasek i torf i nie dojdzie do właściwego słowa.

Gdzie towarzystwo się potyka

Pierwsza pułapka to słowa wspólne dla obu kuchni i obu wsi. Barszcz, pierogi, kołacz — każdy zna je ze swojego domu, więc tłumacz przez ukraiński szczegół, a nie przez „to samo co u nas”. Druga to tłumaczenie przez miejsce: „to, co w Karpatach” pasuje do połowy zestawu, od świerka po połoninę. Trzecia to święta i obrzędy: „robi się to na Boże Narodzenie” otwiera całą listę, więc nazwij jedną czynność — kto co niesie, śpiewa albo pali.

Potrawy tłumacz przez wygląd i moment: „słodka pszenica z makiem i miodem na Wigilię” to kutia.
Strój i rękodzieło — przez materiał i ręce: z czego jest zrobione i kto to robi.
Przy przyrodzie podaj jeden szczegół: „krzew z czerwonymi owocami, o którym śpiewa się piosenki” to kalina.

Łatwy

Znajome słowa, które padają po pierwszej podpowiedzi. Na rozgrzewkę, dla dzieci i mieszanego towarzystwa.

barszcz, wareniki, gołąbek, placek, słonina, pampuch, kutia, pisanka, kraszanka, korowaj, wyszywanka, wianek, ręcznik, słonecznik, pszenica, kłos, bocian, wierzba, topola, mak, barwinek, malwa, wiśnia, kalina, chata, piec, płot, studnia, wieś, step, góra, morze, rzeka, staw, las, pole, kolęda, jarmark, targ, fujarka, hopak, pieśń, kozak, flaga, żółty, niebieski, język, babcia, arbuz, miód, kompot, chleb, czosnek, cebula, burak, ziemniak, kapusta, grzyb, kiełbasa, galareta, śmietana, ser, kawa, czekolada, tramwaj, cerkiew, kopuła, zamek, twierdza, most, rynek, fontanna, trójząb, słowik, koń, wóz, młyn, wiatrak, piosenka, taniec, świeca, wesele, kuchnia, sad, jabłko, gruszka, śliwka, kapelusz, pas, korale, lalka, jezioro, wodospad, dzwon, ognisko, koszula, chusta, koszyk, gęś, kasztan

Średni

Potrzeba kilku zdań i odrobiny wyobraźni. Domyślny tryb na zwyczajny wieczór.

bandura, kobza, kobziarz, trembita, cymbały, połonina, baca, watra, koliba, świerk, motanka, ornament, haft, dzban, makutra, skrzynia, glina, ceramika, garncarz, czumak, hetman, buława, czupryna, fajka, szabla, szopka, kolędnik, snop, żniwa, dożynki, wieczornica, sobór, ławra, monaster, ikona, dzwonnica, barok, mozaika, fresk, funikular, katakumby, latarnia, liman, wąwóz, jar, kurhan, jaskinia, czarnoziem, lipa, brzoza, bez, żuraw, jaskółka, skowronek, kasza, gryka, naleśnik, uzwar, kisiel, kwas, solanka, szarawary, kożuch, żupan, bryndza, owczarnia, pasterz, owca, stóg, siano, sierp, kosa, pasieka, ul, kopiec, kołacz, babka, pierniczek, pączek, miodownik, cyrylica, alfabet, krzyż, kapliczka, bruk, kamienica, ratusz, pasaż, kawiarnia, podwórze, pieczywo, lepianka, chałupa, stodoła, zagroda, kołowrotek, len, płótno, krosno, wiklina

Trudny

Słowa rzadkie albo abstrakcyjne. Więcej nieudanych rund i więcej śmiechu z nich.

lirnik, duma, wielogłosowość, folklor, etnografia, autentyczność, ornamentyka, symbolika, heraldyka, krajka, kilim, tkactwo, snycerstwo, intarsja, ikonografia, ikonostas, polichromia, strzecha, przełaz, cep, sobótka, gościnność, hojność, koloryt, swojskość, dziedzictwo, rzemiosło, rękodzieło, ścieg, przędza, wrzeciono, kądziel, lasostep, rozlewisko, starorzecze, mokradło, grodzisko, warownia, bastion, baszta, secesja, palarnia, manufaktura, kowal, bednarz, kołodziej, kuśnierz, hafciarka, zielarka, akuszerka, swaty, posag, dziewosłęb, oczepiny, zaręczyny, wieczerza, prosfora, procesja, odpust, chorągiew, pielgrzymka, bizantyjski, majolika, fajans, terakota, kafel, przypiecek, ława, żarna, stępa, kierat, młockarnia, sąsiek, spichlerz, pasiecznik, bartnictwo, zakwas, kiszonka, powidła, zacierka, kulesza, mamałyga, kaszanka, salceson, wędzarnia, smalec, pajda, przaśny, wypiek, obrzęd, święconka, witraż, kadzidło, polewa, zdobnictwo, wycinanka, batik, rzeźbiarz, przyśpiewka, kołomyjka